ԵՄ ճանապարհը առարկայորեն և ավելի երկարաժամկետ հեռանկարով փակվում է Թուրքիայի առջև. Լևոն Հովսեփյան

Թուրքիայում կրկին արշալույսները խաղաղ չեն: Դեռեւս նախորդ շաբաթվա վերջին թուրքական իշխանությունները մեղադրեցին քրդամետ ընդդիմադիր Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությանը` ահաբեկչության ֆինանսավորման մեջ, որին հաջորդեց վերոնշյալ կուսակցության մի շարք պատգամավորների կալանավորումը: Թուրքիայում տեղի ունեցող իրադարձությունների շուրջ էլ ծավալվեց «Իրավունքի» զրույցը ՀՀ ԳԱԱ Արեւելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող, թուրքագետ Լևոն Հովսեփյանի հետ: Նրա դիտարկմամբ` Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը քաղաքական հաշվեհարդար է տեսնում քրդական ակտիվ գործիչների նկատմամբ.

«ԱՅՍ ԼԱՐՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՐԿԱՐ ԿՏԵՎԻ»

– Արդեն իսկ այդ կուսակցությունը որոշում է կայացրել նաեւ դուրս գալ խորհրդարանական գործունեությունից (ոչ թե մանդատները վայր դնել, այլ ուղղակի բոյկոտել), ինչը կբերի որոշակի լարվածության: Ակնհայտ է, որ քաղաքական հարթության մեջ նման դրսեւորումների վակուումը կտանի ավելի վտանգավոր ուղիների: Ի հայտ կգա որպես այլընտրանք` այլ հնարավորություն, տվյալ դեպքում` անհնազանդություն եւ որոշակիորեն նաեւ PKK զինյալ պայքարի ակտիվացում, գործողություններ, ահաբեկչություններ: Մյուս կողմից` կարծում եմ, այս լարվածությունը երկար կտեւի, որովհետեւ բացի կոնկրետ դատական գործընթացներից` կալանավորված պատգամավորների հետ կապված, որոշակի ընթացակարգերի հետ գործ ունենք: Բացի այն, որ դատական գործընթացները կհետաձգվեն, նաեւ կարող է խնդիր առաջանալ, որ բոյկոտի արդյունքում, այս կուսակցությունը զրկվի նաեւ մանդատներից: Իսկ խորհրդարանի կանոնադրությունը եւ օրենսդրությունը նման հնարավորություն տալիս է: Եվ այս պարագայում, եթե հանկարծ համապատասխան ընթացակարգով այդ պատգամավորները զրկվեն մանդատներից, իհարկե, առաջ կգա, այսպես ասած, նոր ընտրության անհրաժեշտություն: Չէ որ եթե պատգամավորների 5 տոկոսը զրկվում է մանդատից, ըստ օրենսդրության, երեք ամիս հետո պետք է անցկացվեն նոր ընտրություններ: Տվյալ պարագայում քրդամետ պատգամավորները հիմնականում ընտրված են 20 նահանգներից, ուստի` այդ նահանգներում միջանկյալ ընտրություններ անցկացնելու խնդիր է առաջանալու: Սակայն, կարծում եմ` դեռեւս սրա մասին վաղ է խոսել, թեպետ նման քննարկումներ իշխում է Անկարայի քաղաքական օրակարգում:

«ԱՐՏԱՔԻՆ ՈՒԺԵՐԸ ԿՓՈՐՁԵՆ ՈՐՊԵՍ ԽԱՂԱՔԱՐՏ ՕԳՏԱԳՈՐԾԵԼ ՔՐԴԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆԸ»

Կբացառե՞ք ընդհանրապես քրդամետ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության փակվելը:

– Իհարկե, չի բացառվում, բայց քիչ հավանական եմ համարում: Չնայած կարող է համապատասխան գործընթացների արդյունքում` կոնկրետ ահաբեկչությանն աջակցություն ցուցաբերելու մեղադրանքով այս պատգամավորներին առաջադրված հոդվածները հիմք լինեն, որպեսզի Սահմանադրական դատարանի կողմից որոշում կայացվի` հակաօրինական ճանաչելու այս կուսակցությունը եւ փակելու: Ի դեպ, այդպես եղավ 2009 թվականին Ժողովրդավարական հասարակություն կուսակցության հետ, որի իրավահաջորդն է համարվում ԺԴԿ-ն:

Թուրքիայի իշխանության վերջին գործողությունները դատապարտեց նաեւ Արեւմուտքը: Կարելի՞ է ասել, որսրանով պայմանավորված, Արեւմուտքը կսկսի սատարել քրդերին, եւ ի՞նչ հետեւանքներ կունենա այն:

– Եթե հավաքական առումով դիտարկենք, Արեւմուտքը խոսում է առավելապես մարդու իրավունքների, ազատությունների, քաղաքական իրավունքների դիրքերից եւ այս դեպքում ավելի քիչ է ասոցացվում զուտ քրդական գործոնի հետ: Բայց, անշուշտ, արտաքին ուժերը կփորձեն որոշակիորեն որպես խաղաքարտ օգտագործել հենց քրդական գործոնը: Այնպես որ, սա եւս կարող է աշխատող տարբերակ լինել:

ՈՐԵՎԷ ԱԿՆԿԱԼԻՔ ԹԵ՛ ԹՐԱՄՓԻՑ, ԹԵ՛ ՔԼԻՆԹՈՆԻՑ ՉԿԱ

Այս ամենին զուգահեռ, Էրդողանը նաեւ հայտարարություններ է հնչեցնում` ընդդեմ Եվրամիության: Ավելին`նա մասնավորապես նշել է, որ Արեւմուտքը Թուրքիայի համար ոչ մի լավ բան չի արել եւ արդեն 53 տարի էստիպում է իրենց սպասել ԵՄ-ի դռների մոտ: Այս ամենը հաշվի առնելով` ըստ Ձեզ, հնարավո՞ր է, որ Թուրքիանմիգուցե շրջվի դեպի Եվրասիական տնտեսական միությունը:

– Չեմ կարծում, որ այդպիսի բեկում կլինի: Այն միայն Թուրքիայի համար որպես այլընտրանք, որպես հաղթաթուղթ կարող է օգտագործվել: Բայց այն, որ աստիճանաբար Եվրամիության ճանապարհը առարկայորեն եւ ավելի երկարաժամկետ հեռանկարով փակվում է Թուրքիայի առջեւ, ակնհայտ է: Այն միտումները, այն գործընթացները, որ կան Թուրքիայում, թուրքական  իշխանություններն էլ լավ հասկանում են, որ նման բազայով արդեն իրենց հնարավորությունները, առնվազն անիրատեսական են: Բայց չեմ կարծում, որ սա հիմք կդառնա, որպեսզի ռազմավարական ճեղքում առաջացնի Թուրքիայում` ուղեգծի առումով: Սակայն դիմակայությունը, լարվածությունն աստիճանաբար կխորանա, որովհետեւ մենք գործ ունենք Էրդողանի բռնատիրական վարչակարգի ամրապնդման հետ, եւ սա, միանշանակ, ճեղքը մեծացնելու է Թուրքիայի եւ Եվրամիության քաղաքականության հարաբերությունների միջեւ: Առաջիկայում, ըստ իս, ականատես կարող ենք լինել մի շարք ավելի ուշագրավ զարգացումների, մասնավորապես` վիզային ռեժիմի, փախստականների համաձայնագրի հետ կապված, որը եւս բարդ խնդիր է:

Եվ մի վերջին հարց. այսօր ԱՄՆ-ում կկայանան նախագահական ընտրությունները, եւ երկրիքաղաքացիները կողմնորոշվեն Թրամփի եւ Քլինթոնի միջեւ: Հայ Դատը հայտարարություն տարածեց, որ չենսատարելու նրանցից ոչ մեկին, քանի որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցում մեծ հույսեր չունեն:Ձեր գնահատմամբ` արդյոք չի եկել ժամանակը, որպեսզի յուրաքանչյուր ապրիլի 24-ի այլեւս չսպասենք ԱՄՆնախագահի կողմից «ցեղասպանություն» բառի արտասանմանը:

– Եթե իրատեսական առումով առաջնորդվենք, ապա պատասխանը հենց ձեր նշածի համատեքստում է: Մենք գործ ունենք կոնկրետ քաղաքական շահերի հետ, եւ որքան էլ մեզ համար այն խիստ ցանկալի լինի, այդուհանդերձ, Միացյալ Նահանգները, որպես գերտերություն, պատրաստ չէ իր շահերը զոհել եւ իր համար ոչ ցանկալի խնդիրներ ունենալ: Հետեւաբար, չեմ կարծում, որ որեւէ մեկի ընտրվելու դեպքում, ԱՄՆ-ի քաղաքականության մասով Հայոց ցեղասպանության հետ կապված որեւէ էական փոփոխություն կարող է լինել:

Աղբյուր՝ Iravunk.com

allTurkey.am

Մեկնաբանություններ